واژه‌نامه‌ی مدیریت پروژه
59 اصطلاح پرکاربرد مدیریت و کنترل پروژه به زبان ساده؛ هر کدام با تعریف، فرمول، مثال و پیوند به اصطلاحات مرتبط. برای یادگیری منسجم‌تر، مرکز آموزش مدیریت پروژه را ببینید.
ارزش کسب‌شده و هزینه
- ارزش کسب‌شدهEVارزش کسب‌شده (EV) بودجه‌ی کاری است که تا امروز واقعاً انجام شده؛ یعنی درصد پیشرفت ضرب در بودجه‌ی هر فعالیت.
- ارزش برنامه‌ایPVارزش برنامه‌ای (PV) بودجه‌ی کاری است که طبق برنامه‌ی مبنا باید تا تاریخ گزارش انجام می‌شد.
- هزینه‌ی واقعیACهزینه‌ی واقعی (AC) مبلغی است که برای کارهای انجام‌شده تا تاریخ گزارش واقعاً خرج شده است.
- شاخص عملکرد هزینهCPICPI نسبت ارزش کسب‌شده به هزینه‌ی واقعی است؛ بالای ۱ یعنی کار ارزان‌تر از بودجه انجام شده.
- شاخص عملکرد زمانSPISPI نسبت ارزش کسب‌شده به ارزش برنامه‌ای است؛ زیر ۱ یعنی پروژه از برنامه عقب است.
- انحراف هزینهCVانحراف هزینه (CV) تفاوت ارزش کسب‌شده و هزینه‌ی واقعی است؛ منفی یعنی کسری بودجه.
- انحراف زمانSVانحراف زمان (SV) تفاوت ارزش کسب‌شده و ارزش برنامه‌ای است و عقب‌ماندگی را به ریال نشان می‌دهد.
- بودجه در پایان کارBACBAC کل بودجه‌ی مصوب پروژه یا فعالیت است؛ همان مبلغی که برنامه‌ی مبنای هزینه بر آن بنا شده.
- برآورد هزینه در پایان کارEACEAC پیش‌بینی هزینه‌ی تمام‌شده‌ی پروژه با توجه به عملکرد تا امروز است.
- برآورد هزینه‌ی تکمیلETCETC هزینه‌ی پیش‌بینی‌شده برای تمام کردن کارهای باقی‌مانده‌ی پروژه است.
- انحراف در پایان کارVACVAC تفاوت بودجه‌ی مصوب و هزینه‌ی پیش‌بینی‌شده‌ی تمام‌شده است؛ منفی یعنی کسری پیش‌بینی‌شده.
- شاخص عملکرد برای تکمیلTCPITCPI کارایی هزینه‌ای است که برای ماندن در بودجه از این به بعد لازم داریم.
- ذخیره‌ی احتیاطیContingency Reserveذخیره‌ی احتیاطی بودجه یا زمانی است که برای ریسک‌های شناسایی‌شده کنار گذاشته می‌شود.
برنامه‌ریزی و زمان‌بندی
- ساختار شکست کارWBSWBS تقسیم سلسلهمراتبی کل کار پروژه به بستههای کوچکتر و قابل مدیریت است.
- نمودار گانتGantt Chartنمودار گانت فعالیتها را بهصورت نوار روی محور زمان همراه با وابستگیهایشان نشان می‌دهد.
- مسیر بحرانیCPMمسیر بحرانی بلندترین زنجیرهی فعالیتهای وابسته است که تاریخ پایان پروژه را تعیین میکند.
- شناوریFloat / Slackشناوری مقدار زمانی است که یک فعالیت میتواند بدون عقب انداختن پایان پروژه تأخیر داشته باشد.
- برنامه‌ی مبناBaselineبرنامه‌ی مبنا نسخهی مصوب و ثابتشدهی برنامه‌ی زمان و هزینه است که عملکرد با آن سنجیده می‌شود.
- نقطهی عطفMilestoneنقطهی عطف رویداد مهمی در برنامه با مدت صفر است، مثل تحویل زمین یا پایان یک فاز.
- منحنی SS-Curveمنحنی S نمودار تجمعی پیشرفت یا هزینه در طول زمان است که برنامه و واقعیت را مقایسه میکند.
- پیشرفت وزنیWeighted Progress Measurementپیشرفت وزنی درصد پیشرفت پروژه را از جمع وزنی پیشرفت فعالیتها بر اساس بودجه یا نفر-ساعت میسازد.
- تسطیح منابعResource Levelingتسطیح منابع جابهجا کردن فعالیتها در برنامه است تا نیاز به منابع از ظرفیت موجود بیشتر نشود.
- فشردهسازی زمان‌بندیCrashing & Fast Trackingفشردهسازی یعنی کوتاه کردن مدت پروژه با افزودن منابع (Crashing) یا موازی کردن فعالیتها (Fast Tracking).
- حساب کنترلیControl Accountحساب کنترلی نقطهای در WBS است که محدوده، بودجه، هزینه و زمان در آن یکجا کنترل و مسئولیتش به یک نفر سپرده می‌شود.
محدوده، تغییر و ذی‌نفعان
- منشور پروژهProject Charterمنشور پروژه سندی است که پروژه را رسماً آغاز میکند و هدف، محدودهی کلی و اختیار مدیر پروژه را مشخص میکند.
- خزش محدودهScope Creepخزش محدوده اضافه شدن تدریجی و کنترلنشدهی کار به پروژه بدون تغییر زمان و بودجه است.
- کنترل تغییراتChange Controlکنترل تغییرات فرایند ثبت، بررسی اثر و تصویب یا رد هر تغییر در محدوده، زمان یا هزینه‌ی پروژه است.
- تحویلدادنیDeliverableتحویلدادنی هر محصول، نتیجه یا قابلیت مشخص و قابلتأییدی است که پروژه باید تحویل دهد.
- ذینفعStakeholderذینفع هر فرد یا سازمانی است که بر پروژه اثر میگذارد یا از نتیجهی آن اثر میپذیرد.
- ماتریس RACIRACIماتریس RACI مشخص میکند در هر کار چه کسی انجامدهنده، پاسخگو، مشاور و مطلع است.
- درسآموختههاLessons Learnedدرسآموختهها دانشی است که در طول پروژه به دست میآید و برای بهبود همین پروژه و پروژه‌های بعدی ثبت می‌شود.
ریسک و تأخیر
- ثبت ریسکهاRisk Registerثبت ریسکها فهرست زندهی ریسک‌های پروژه با احتمال، اثر، مسئول و پاسخ هر کدام است.
- ماتریس احتمال و اثرProbability-Impact Matrixماتریس احتمال و اثر ریسکها را بر اساس احتمال وقوع و شدت اثر رتبهبندی میکند.
- شبیهسازی مونتکارلوMonte Carlo Simulationشبیهسازی مونتکارلو با هزاران اجرای تصادفی برنامه، احتمال رسیدن به تاریخ و بودجه‌ی هدف را محاسبه میکند.
- تحلیل تأخیرDelay Analysisتحلیل تأخیر علت، مسئول و اثر هر تأخیر بر تاریخ پایان پروژه را برای تصمیم و ادعای تمدید مدت مشخص میکند.
- تمدید مدت پیمانEOTتمدید مدت پیمان افزایش رسمی مدت قرارداد به دلیل تأخیرهایی است که مسئولیتش با پیمانکار نیست.
مفاهیم PMBOK ویرایش هشتم
- حوزههای عملکرد مدیریت پروژهProject Management Performance Domainsحوزههای عملکرد در PMBOK ویرایش هشتم هفت گروه فعالیت بههممرتبطاند: حاکمیت، محدوده، زمان‌بندی، مالی، ذی‌نفعان، منابع و ریسک.
- اصول مدیریت پروژهProject Management Principlesشش اصل مدیریت پروژه در PMBOK ویرایش هشتم: نگاه کلنگر، تمرکز بر ارزش، نهادینهسازی کیفیت، رهبر پاسخگو بودن، ادغام پایداری و ایجاد فرهنگ توانمندساز.
- حوزههای تمرکز مدیریت پروژهProject Management Focus Areasحوزههای تمرکز پنج دستهی آغازین، برنامه‌ریزی، اجرا، پایش و کنترل، و اختتاماند که در PMBOK ویرایش هشتم جای گروههای فرایندی را گرفتهاند.
- سیستم ارائهی ارزشValue Delivery Systemسیستم ارائهی ارزش مجموعهی پورتفولیوها، طرحها، پروژهها و عملیات سازمان است که با هم راهبرد را به ارزش تبدیل میکنند.
- متناسبسازیTailoringمتناسبسازی یعنی تنظیم آگاهانهی رویکرد، فرایندها و میزان رسمیت مدیریت پروژه با ویژگیها و بستر هر پروژه.
- حاکمیت پروژهProject Governanceحاکمیت پروژه چارچوب ساختارها، نقشها، فرایندها و الگوهای تصمیمگیری است که مدیریت پروژه را به سمت ایجاد ارزش و همسویی با اهداف سازمان هدایت میکند.
- راهنمای گسترهی دانش مدیریت پروژهPMBOKPMBOK راهنمای گسترهی دانش مدیریت پروژهی مؤسسهی PMI است؛ ویرایش هشتم آن بر شش اصل، هفت حوزهی عملکرد، پنج حوزهی تمرکز و ۴۰ فرایند غیرتجویزی بنا شده است.
سازمان، استانداردها و پورتفولیو
- دفتر مدیریت پروژهPMOPMO واحدی سازمانی است که مأموریت اصلیاش متمرکزسازی فعالیتهای مدیریت پورتفولیو، طرح و پروژه است.
- مدیریت پورتفولیوPortfolio Managementمدیریت پورتفولیو انتخاب، اولویتبندی و پایش مجموعهی پروژهها و برنامههای سازمان در راستای راهبرد است.
- مدیریت طرحProgram Managementمدیریت طرح (برنامه) هماهنگی چند پروژهی مرتبط برای رسیدن به منافعی است که از تکتک آنها به دست نمیآید.
- مدرک PMPPMPPMP معتبرترین گواهینامهی بینالمللی مدیریت پروژه است که PMI برای مدیران پروژهی باتجربه صادر میکند.
چابک و اسکرام
- مدیریت پروژه چابکAgileچابک رویکردی تکرارشونده است که محصول را در چرخههای کوتاه میسازد و با بازخورد مداوم تغییر را میپذیرد.
- اسکرامScrumاسکرام چارچوب چابکی است که کار را در اسپرینتهای ثابت با نقشها و جلسات مشخص انجام می‌دهد.
- اسپرینتSprintاسپرینت بازهی زمانی ثابت (معمولاً ۱ تا ۴ هفته) در اسکرام است که در آن مجموعهای از کارها تمام می‌شود.
- کانبانKanbanکانبان روشی برای مدیریت جریان کار است که کارها را روی تخته نمایش می‌دهد و کار در جریان را محدود میکند.
- نمودار برنداونBurndown Chartنمودار برنداون کار باقی‌مانده‌ی اسپرینت یا انتشار را روز به روز در برابر خط ایدهآل نشان می‌دهد.
- داستان کاربرUser Storyداستان کاربر توصیف کوتاه یک نیاز از نگاه کاربر است: «بهعنوان … میخواهم … تا …».
- سرعت تیمVelocityسرعت تیم میانگین امتیاز داستانهایی است که تیم در هر اسپرینت تمام میکند.
کنترل مدارک و پروژه‌های EPC
- فهرست اصلی مدارکMDRMDR فهرست همهی مدارکی است که پروژه باید تهیه و صادر کند، با برنامه‌ی صدور و وضعیت هر کدام.
- ترانسمیتالTransmittalترانسمیتال برگهی ارسال رسمی مدارک به کارفرما یا مشاور است که هدف ارسال و مهلت پاسخ را مشخص میکند.
- مکاتبات پروژهProject Correspondenceمکاتبات پروژه نامههای رسمی وارده و صادره بین کارفرما، مشاور و پیمانکار است که پایهی حقوقی ادعاهاست.
- پروژهی EPCEPCEPC قراردادی است که در آن یک پیمانکار مهندسی، تأمین کالا و ساخت را یکجا و معمولاً با قیمت مقطوع انجام می‌دهد.
- صورتوضعیتProgress Payment / Interim Statementصورتوضعیت سند دورهای مقادیر و مبالغ کار انجام‌شده است که پیمانکار برای دریافت پرداخت ارائه میکند.